By George T. Calaor
Who could forget
Joel Abong–
a child carved
by hunger’s law
born where
sugarcane towers
over justice
and emptiness
pretends to be food.
In 1984–1985…
Negros was called
“rich land” but lived
as famine…
190,000 workers
stripped of bread
over a million
trapped in tiempo muerto
Three hundred fifty thousand children starved—not numbers
but futures broken
and Joel was among them—a name erased early by a system
that feeds on absence.
Monopolies ruled…
sugar became empire
and people
became waste
hunger is not
an incident
but design.
During Martial Law…
fear was cultivated
guns stood as guard
over haciendas
and the dead of Escalante
still whisper
order built on bullets
always consumes
the poor.
So why were they in Negros?
Because power drew
its maps there
and marked their bodies
for extraction.
Because Toboso
still burns on
the same coordinates…
nineteen lives were ruthlessly taken…
and six hundred thirty-three were
driven from home.
The land remembers
and it does not forgive
the machinery
of forgetting.
And if history
is a field plowed
by violence
memory then
is the seed
that breaks
the soil
season
after season
of death
until justice
and freedom
are not promised
but seized
by all.
•••••••••
Bakit Sila Nasa Negros
Sino ang makalilimot
kay Joel Abong…
isang batang hinubog
ng batas ng gutom
isinilang kung saan
ang tubuhan
ay nakatindig
higit pa sa katarungan
at ang kawalan
ang itinuturing
na pagkain.
Noong 1984–1985…
tinawag na “mayaman” ang Negros ngunit ito’y
hiyograpiya ng gutom
190,000 na manggagawa
ang inagawan
ng kabuhayan
mahigit isang milyon
ang ikinulong sa
tiempo muerto
Tatlong daan at limampung libong
mga bata ang nagutom—hindi lamang ito bilang
kundi mga
kinabukasang
winasak at si Joel
ay isa sa mga pangalan na maagang binura
ng sistemang sumadlak sa mamamayan
sa laksang kawalan.
Naghari ang mga monopolyo—ang asukal ay naging imperyo
at ang tao
ay ginawang basura
ang gutom
ay hindi insidente
kundi disenyo.
Sa ilalim ng
Batas Militar
itinanim ang takot
at mga baril ay
tangan ng
mga barbarong
suhulang tagapagbantay
sa mga asyenda
at ito ay multo
ng kahapong
patuloy na
ibinubulong
ng Escalante…
kaayusang itinataguyod sa bala na laging lumalamon sa
maralita.
Kaya bakit sila nasa Negros?
Sapagkat doon
iginuhit ng kapangyarihan
ang kartograpiya ng gutom…
sapagkat ang Toboso
ay patuloy na nagliliyab
labinsiyam ang pinaslang
anim na raan at tatlumpu’t tatlo
ang pinalayas
sa tahanan.
Naaalala ng lupa
at hindi nito pinatatawad
ang makina ng paglimot.
At kung ang kasaysayan
ay bukiring paulit-ulit
na inaararo
ng karahasan
ang alaala ang binhi
na patuloy na sisibol
sa bawat panahon
ng kamatayan.
Hanggang ang hustisya
at kalayaan
ay hindi lamang
ipinapangako
kundi inaagaw
ng sambayanan.
