Posts

BISIKLETA MO AT AKTIBISMO

(Alay kay Ka Eb Montes)

Ni Fabian G. Hallig

Akala ko libangan lang ang hilig mo sa pagpadyak

Dibersyon sa pagkabagot at hinaharap na problema

Hersisyong pangkatawang sa isip din ay pampatalas

Sinisikap pag-ugmain galaw ng bisig at paa

Subali’t para sa iyo’y hindi lang ganyan ang layon mo

Kundi paglingkurin ito sa pagtupad ng tungkulin

Matalino mong pinag-ugnay bisikleta’t aktibismo

Pandayan ng teorya’t praktikang nagsisilbi sa simulain

Sa bisikleta mo inaaral ang siyensya ng paggalaw

Ang ugnayan ng bagay-bagay at pangyayari sa paligid

Ang koordinasyon ng makina at pisikal na katawan

Kung kailan liliko, hihinto at muling bubuwelong mabilis

Di mo alintana ang pitig ng pagod na mga binti

Ang ngalay na mga braso’t kamay habang iyong tinatahak

Landas na palayo sa pugad ng mga buwayang kati

Na tinakasan na ng konsyensya habang nagpapakabundat

Ginto sa’yo bawa’t saglit na ginugugol sa pagmumulat

Sa pag-oorganisa’t pagpapakilos ng mga guro ng bayan

Mga masa at aktibistang sa Inang Bayan ay lumiyag

Namanatang maglilingkod sa guro at sambayanan

Mahalaga rin para saiyo ang gamit mong bisikleta

Batid mong bawa’t pagpadyak pag-usad ng kasaysayan

Ng pagsulong ng kilusang guro at ng malawak na masa

Tungo sa tunay na pagbabagong hangad ng buong sambayanan.

###

Martir

ni George Tumaob Calaor

Sila ngayon ay dagat

at pangalan nila ay

tinanghal na mga

bayani

habang ang pasista

ay naghuhugas–binubura

sa kanyang mga kamay

ang bahid ng pagkapusakal s

a berdugo niyang pagpakitil

sa inyong hininga

hustisya ay buong galit

at paghihimagsik

na binabatingaw!

Kaba ng kaduwagan

sa bituka ng may sala

ay along kumukulo!

Balisa ang kaaway!

Kagapian ang idinidighay!

Sila ngayon ay hangin…

alab na sumasantik

sa lawak ng karagatan

upang sa dalampasigan

ay ihalik ng buong hampas

ang udyok ng patuloy na paglaban!

Gapiin ang kaaway!

Berdugo ay wala nang kubling

masisilungan!

Sila ngayon ay lupa…

kumakandong sa dagundong

ikinukubkob ng kabundukan

sa buong lawak ng kapatagan!

Hukay na ang libingang

sa pasista ay inilaan

at uod na lalamon

sa kanyang lamang

ganid ay taba ng pagkahaman…

ay buong gutom

at paglalaway

na nilang

inaantabayanang

ngatngatin siksikin

ng sagad pa kasagaran

sa mga butong kalansay

ng kataksilan

at bungong

utak ay kalawang

ng karahasan—

buong namnam

nilang sisimutin

hanggat diktadurya ng pasismo

ay mawalan na ng saysay!

Sila ngayon ay apoy…

liyab ng pagdiriwang!

Ilang hakbang na lang

at pagtapos ng sigwa!

Buhay ay mananagana

sa lubos na paglaya!

Walang uring sinasamba!

Sila ngayon ay…

dagat…

hangin…

lupa…

apoy…

pagtapos ng sigwa!

Hayaan nating manariwa

sa ating kaisipan

ang kanilang kadakilaan

at kagitingan…

tapang ng kanilang paghihimagsik

nang takot ay walang tibok

na masisiksikan sa ating dibdib at…

pagtapos ng sigwa!

Paglaya ay lubusang mananalisay

Kometa

Alay kay Fidel V. Agcaoili

Ni Jenny Linares

Maraming taong halos pahapyaw lang
kung dumaan sa ating uniberso.

Palagi na lang, kapag ako,
hindi ko na inaabutan
ang makikinang na bituin.

Masyado ba akong bata o masyadong ligaw
na kaluluwa?

Malalaman ko na lang na naririyan pala sila kapag sila’y bumulusok na,
tulad ng maningning na kometa,

nagniningning pa rin siya
kahit ang baya’y nanatili sa dilim,

siya’y liwanag at apoy, hanggang sa magmaliw,

hindi ko man nasulyapan,
bahagya man lamang sa buhay ko’y dumaan,

kayo’y naririto pala,
kayo’y naririto pa rin,
kayo’y mananatili sa alaala
nitong bayang pinag-alayan
ng iyong mga adhikai’t dusa.

Kung said na ang luha mo Bagong Bayani

Ni Ibarra Banaag

(Inspirasyon mula sa tula ni Ka Amado V. Hernandez)

Lumuha ka bagong bayani, buong lungkot mong iluha
Ang kawawang kalagayan ng lupain mong iniwanan:
Kung bandilang kinagisnan, saklot ng dayong bandila,
Pati wikang minana mo’y sa Mandarin itinatwa.
Ganito ring araw ngayon ng magsangla ka ng lupa,
Tulad ni Flor Comtemplacion ng lisanin ang Maynila.
Lumuha ka habang sila ay bagabag ng `yong layon, 
Ang paslit sa bisig mo’y iniwan mong tumataghoy: 
Katulad mo ay si Huli, naaliping bayad utang, 
Katulad mo‘y si Sisa, binaliw sa bayan ng dayuhan; 
Walang lakas na magtangol, walang tapang na lumaban, 
Pumapalahaw nang gahasain; tumatangis sa tampalasan!
Iluha mo ang sambuntong kasawiang nagtalakop 
Na sa iyo’y pampahirap, sa Gobyerno’y pampalusog: 
Ang lahat ng kayamana’y kamal-kamal na naubos, 
Ang lahat mong kalayaa’y sa Terror Bill ay natapos; 
Masdan mo ang iyong luha, sa Philhealth ay pantubos, 
Masdan mo ang yong sahod, sa sobrang buwis itinustos.
Lumuha ka kung sa puso ay nagmaliw na ang ipon,
Kung ang pundar na bukid, ginawa ng subdibisyon,
Kung ang dagat sa bayan mo, Tsino’t Kano nakadaong,
Kung bundok at ang parang, pinatag ng mandarambong,
Kung ang katawan mo’y inuwi para lamang paglamayan,
Lumuha ka ng lumuha, pangarap mo’y nakaburol.
May araw ding ang luha mo’y masasaid, matutuyo.
May araw ding di na luha sa mata mong namumugto
Ang dadaloy, kundi apoy at adhikain na pupugto,
Rumaragasang galit at kamaong nag-aalimpuyo,
Sisigaw ka ng buong giting tanikala ay malagot,
At ang pangangayupapa, dudurugin sa pagbangon.

Hunyo 8, 2020

Ang Debate ng mga Pilosopo at si Pedro

Ni Ed M. Villegas

Sabi ni pilosopong Plato ang mundo ay di totoo
Balik naman ng kanyang estudyante na si Aristoteles ito ay mali
Dahil ang halaman ay tunay na halaman at ang bato ay bato
Oo nga, wika ni Epicurus, na kay Aristoteles kumampi
At diin pa nito walang ibang realidad kundi materyal na bagay
Pasok naman ni Descartes, ang batayan ng totoo ay kamalayan ko
At ang Diyos at materyal na bagay ay mapapatunayan nito
Hoy, hoy, teka, teka, singit ni Spinoza,ako at Diyos ay iisa
At dagdag pa ni Leibniz ang lahat na nangyayari ay perpekto
Biglang nagsalita si Bertrand Russell, kayong lahat ay sira ang ulo
Walang diyos, walang perpekto, at ang lahat ay nararanasan lamang ng sensa ng tao
Mali, sabi ni Wittgenstein, dating estudyante at alagad ni Bertrand,
Dahil ang diyos at pagiging perpekto ay may sariling kahulugahan sa mga karaniwang mamamayan
At huwag basta na lang babaliwalain ang kanilang mga katuwiran
Kaya, pasok ni Derida, walang makakaalam kung mayroon bang katotohanan.

Ano ba ito, sabi ni Pedro, na nakikinig sa mga pilosopo
Lalo pa ako sa kanilang sinasabi ay nalilito
Makauwi na nga sa aking pamilya at makapagpahinga
Dahil bukas dadalo pa ako sa isang malaking welga.

ABOT NG ULAN ANG HANGGANAN NG ABISMO

ni R.B.Abiva

Matagal-tagal ka nilang hinintay

kasama ng uhaw na pilapil at pinitak,

hapong kalabaw, baka, kambing, at tagak

at mga kuhol at palakang bihira nang humalakhak;

sa paanan ng mga hubad na suhay

ng magaspang-magaang butil ng palay

na walang ibang mai-aalay

kundi payak-malusog sanang buhay;

paglipas ng oras ay bakit nag-iba ang kaway

may halong bulong at alingasngas ng agaw- buhay

ang dibdib ng lupang hungkag-bitak-lusak

naging libingan ng gaya ni Tanong Itak;kaydaling nagpasya’t biniyak ang paghihintay

kaydaling nagpasya’t biniyak ang paghihintay

ng mga paang alipungai’t inakap ang pakay

na hugutin ang puso, atay, at malay

ng  diyus-diyosang  mahalay-mamamatay

na lango sa katas ng talampunay;

gamit ang mala-karit at palang nilang kamay

at sing-init ng araw nilang matang nakatunghay,

sa bigwas ng hanging handog ay tagulaylay

tinuldukan ng mga katawang mala-tangkay

ang ugat ng paghihirap na gumugutay;

nang magtagumpay,

sama-sama nilang hinukay

ang paglilibingan sa mga mabuway

gayundin ang baul at aklat ng bulag na palagay.

Setyembre 18, 2019

Lungsod Quezon, Maynila 

Palang- Isang uri ng itak na ginagamit sa paggapas ng tubo.

Tagulaylay- Martsa o awit pandigma.

Inilathala ng UP Writers Club noong Setyembre 20, 2019.

DUGUANG LANGIT

ni R.B.Abiva

 

Pagkatapos mananghalia’y

ipinakita ni Sumatra

kay Ayu Putri Wijianti

ang mukha ng hinaharap–

pagkatapos hubaran ng makapal

na usok na sinlaki

ng mga bundok

mula sa nasusunog na

kagubatan– ang mapanlinlang

na bughaw na kalangitan:

nakapangingilabot pala

ang nalalapit na

paniningil ng

mata ng Diyos

na si Kratos!

At maging ang diyus-diyosang

si Widodo

            ay tiyak mapupulbos!

Setyembre 24, 2019

Lungsod Quezon

Kratos- Anak ni Zeus; Diyos ng Digma.

Nakakahawa, nakakamangha

Ni Carlos Marquez

KUNG ikaw ay magsasaka ng palay na taga-Nueva Ecija at inis-na-inis ka sa Kongreso sa pagsasabatas ng taripa sa bigas; kung sumasagad na sa rurok ang kinikimkim mong galit sa mga nakakahiyang kamangmangan na ipinapakita sa mga desisyon at deklarasyon ng maraming opisyal ng gobyerno; kung hindi mo na talaga mapagkasya sa sikmura ang mga ipinalulunok sa iyong galung-galong dugo ng mga pinapatay sa tinatawag na gyera sa droga; kung nagpupuyos ka na sa himutok at galit sa pilit na panghihimasok ng mga militar sa mga paaralan at kanayunan; kung sa tingin mo’y nawawala na ang katinuan…tumula ka.

Ganito ang nasumpungang paraan ni Raymund B. Villanueva, isang aktibistang mamamahayag at makata, upang ibuhos ang naimbak na galit. Isinatinta niya ang mga galit na iyon at inilatag sa papel. Ang resulta: “Persolitika”.

LUNAS ang pagtula, o pagsulat nito – alternatibong lunas pero hindi panandalian ang bisa (palliative). Pangmatagalan. Upang guminhawa ang pakiramdam, ibinuhos ni Raymund ang marahil ay malaking bahagdan ng mga naipong likido sa katawan sa 100-pahina ng mga tula at litrato tungkol sa personal at pampolitikang kaisipan sa “Persolitika: Mga tula at larawan”. Ang mga sakit ng lipunan na nagmistula nang epidemya pagkaraan ng maraming panahon ay sinisikap lunasan ng mga manunulat – mamamahayag man o makata. Subalit habang patuloy ang matahimik na pagsigaw sa ibabaw ng papel, parang mas lalo pang dumarami ang problema. Parang mga gremlin na habang nababasa ay lalong dumarami. (Parang tagyawat ni Yolly Samson: “Sa kakaisip sa ‘yo tagyawat dumadami…”). Kaya nga, tumula nang tumula si Villanueva at may lunas na dala ang mga tula niya.

Katulad ng epidemya ang mga tula sa “Persolitika” – nakakahawa. At nakakamangha. Pati na ang mga dakilang haligi ng panulatang Filipino ay napatayo, napatigalgal, at sumaludo sa 23 tulang personal, 40 tulang politikal, at 32 larawan na may indayog din at sining. Dalawa sa mga nagpugay sa mga tula sa “Persolitika” ni Villanueva ay sina NVM Gonzales at Jose Ma. Sison. Sutsot lamang ng mga nota ng pangalan ng dalawang ito ay dumagundong na kampana na pumupukaw sa isang maingay na metropolis.

Si NVM Gonzales o Néstor Vicente Madali González ay isang higanteng nobelista, manunulat ng maiikling kuwento, at makata, na may gawad na Pambansang Alagad ng Sining Para sa Panitikang Pilipino nuong 1997. (Binigyan ni NVM ng pagkilala kung anong uring manunulat si Villanueva nuong 1995, apat na taon bago siya pumanaw). May gawad din siya ng pinakamimithi ng mga manunulat sa panitikan na Carlos Palanca.

Samantala, kilala ng marami si Jose Maria Sison bilang isang manunulat na aktibista na siyang nagtatag ng Communist Party of the Philippines.

Bakit ganoon na lamang ang pagpupugay ng mga bathala ng panitikang Filipino kay Raymund B. Villanueva?

Dumampot tayo ng ilan sa mga tula sa “Persolitika” upang malaman.

Sa tula, halimbawa, na “Sa Gabi ng Pangungulila” ay nakipagkumperensya si Villanueva sa mga salik ng gabi – buwan, kuliglig, batis, at hangin – upang punan ang nabuong gawak ng kalungkutan sa pagkakalayo sa kanyang minamahal. Romantiko si Villanueva. “Maglakbay tayo, giliw/At idampi bilang halik ang luhang naging hangin./Sana’y kanyang mabatid/Ako’y nagmamahal pa rin.” Akala ni Raymund ay siya lamang ang nakikipagbuno sa kalungkutan ng gabing iyon. Sa kabilang bahagi ng gabi, balisa rin marahil ang kanyang irog noon sa pagkakahiga.

Hindi ba kapag hindi makatulog ang mga bata, kukuwentuhan sila hanggang sa mamungay ang mga mata at lunurin ng antok ng mga ritmo ng mga kataga sa “Mga Kuwento ni Lolo Raymund”? Pero iba ang mga kuwento sa “Bedtime stories”. Ang kuwento niya’y hindi alamat ng siyudad (urban legend). Ang kuwento niya’s katatakutan. Mga nakakatakot na katotohanan. Mga signos ng panahon.

“When our children tire of stories
About our rich kings
We tell them stories of the queen’s warriors.
Soldiers well-drilled
In shooting unarmed peasants
Or defenseless workers
Mercenaries whose shield is the civilian populace
Whose commanders are foreign-trained.”

Sa halip na makatulog, ang mga bata’y magigising. Babangon, magmamasid, makikisangkot.

ANG lalim ng isang tula, ayon kay Jose Garcia Villa, ay katulad ng isang himala, may tugtugin katulad ng awit ng ibong “seagull”. Ang tulang masusumpangan sa maraming pagkakataon, kasama ang mga hinaing ng mga magsasaka, ay may talinghaga at musika.

Sa “Literal”, pakinggan po natin ang deklarasyon ng mga magsasaka sa Palo, Leyte nuong 2005. “Ang salita ng mga magsasaka: ‘Atin muling pagyamanin ang lupa./Subalit ang mga sundalo’y hindi kailangang/Maging literal.”

Sinabi ng mga magsasaka ng Palo, Leyte na “Nais naming ng matagalang kapayapaan.” Ang totoo, naging literal ang pag-intindi ng mga sundalo.

May robotikang pag-iisip ang mga sundalo. Programado.

Inilathala ng Pantas Publishing and Printing, Inc. at ng Kodao Productions, Inc., ang “Persolitka Mga tula at larawan” ni Raymund B. Villanueva ay mabibili sa Popular Book Store. #

Hindi Malayo ang Negros

By Luchie Maranan

Akala mo lang 
Wala kang kinalaman,
Wala kang pakialam
Sa islang naglalamay
Sa mga pinaslang.

Ang mapulang tilamsik at daloy 
Ay umaabot sa iyong kinaroroonan
Dahil maniwala ka’t hindi,
“Ang sakit ng kalingkingan
Ay dama ng buong katawan.”

Ang dilim ay malawak na inilalatag
Hanggang ang iyong 
Sariling liwanag ay di na mabanaag.
Nasa hangin ang pulbura ng salarin
Pagtutol ay pupulbusin.

Akala mo lang
Naumid na ang iyong paligid,
Ngunit dinig hanggang sa iyong isip
Ang hiyaw ng dumaraming
Tinutugis at inuusig.

Akala mo lang 
Wala kang kinalaman,
Wala kang pakialam
Ngunit ang Negros ay larawan
Ng iyong sariling bayan.

Hulyo 31, 2019

WHICH SHALL COME AHEAD?

By Jose Maria Sison

Which shall come ahead?
The blazing of forests,
The thawing of icebergs,
The rise of oceans,
The drowning of cities,
The parching of the land,
The whimpering death?

Which shall come ahead?
Sudden fright at the big burst,
Mushrooms in the sky,
Blinding light in a trice,
Before the endless night
Under the seamless fog,
The freezing of the land?

Which shall come ahead?
The endless rule and lure of greed,
The cycles of boom and bust,
The captive flow of blood and sweat,
The ruin of the greenscape,
Or the breaking of chains
To end myths of the endless?

Which shall come ahead?
The rise of the human spirit,
The liberation of the oppressed,
To smite the vile sources
Of greed, wars and plunder
To end the absurd choice
Of calamity to doom all humankind.

 

ALIN ANG MAUUNA?

Alin ang mauuna?
Ang pagliyab ng mga gubat,
Ang paglusaw ng mga yelong bundok,
Ang pag-ahon ng mga karagatan
Ang paglunod ng mga lungsod,
Ang pagtigang ng kalupaan.
Ang maungol na kamatayan?

Alin ang mauuna?
Biglang takot sa pagsambulat,
Mga kabute sa kalangitan,
Saglit ng makabulag na liwanag,
Bago ang gabing walang hanggan
Sa ilalim ng walang siwang na ulap,
Ang pagyelo ng kalupaan?

Alin ang mauuna?
Laging paghari at tukso ng kasakiman,
Mga siklo ng paglobo at pagsabog,
Ang binihag na daloy ng dugo at pawis,
Ang pagwasak sa luntiang tanawin,
O ang paglagot sa mga tanikala,
Nang wakasan ang mga mitong walang hanggan?

Alin ang mauuna?
Ang pagtayog ng makataong diwa,
Ang paglaya ng mga inaapi,
Upang bigwasan ang mga imbing bukal
Ng kasakiman, digmaan at pandarambong
Nang wakasan ang balighong pagpili
Ng kalamidad na tatapos sa sangkatauhan.

             —Utrecht, October 16, 2018